Skriv norsk!

• Dette er et debattinnlegg. Innlegget uttrykker skribentens egne synspunkter.

Det hende då Noreg vart ein dansk provins og dansk, svært påverka av låg- og høgtysk, vart einaste skriftmålet i landet i over fire hundre år. I dag er det engelsk, ikkje minst amerikansk engelsk som trugar norsk ordval og ordlegging.

Også syntaksen vert skipla – og det ofte utan at folk er klåre over det. 

Skuleborn, truleg på grunn av for omfattande engelskundervisning – og yngre journalistar med – kan ikkje lenger skilja mellom sin og hans og sin og deres, og fleirtal avløyser eintal etter engelsk mønster. De ristet på hodene sine/deres kjem i staden for dei rista på hovudet, I livene våre for i livet og så bortetter.

Hva tenker du om det? og jeg tenker at, er tufta på engelsk. Det same gjeld jeg føler at og truleg jeg opplever at.

Engelske uttrykk i norsk bunad florerer. Ein kan jamvel finna det regner hunder og katter i staden for det regnar i bøtter og spann, øsregnar og liknande.

Einskildord

Eit av problema med angloamerikanske ord i norsk er at dei ofte ikkje vert tilmåta norsk skrivemåte og såleis ikkje høver med norsk uttale. Dessutan trengjer dei ikkje sjeldan unna fullt brukande norske ord eller gjev innarbeidde ord (så vel framandord som norske) eit nytt innhald (jfr. simpel og stråmann)

Adressere i meininga ta føre seg venda seg til, konsentrera seg om. Ein adresserer berre brev på norsk.

Agenda: Sakliste, hensikt.

Amerika: USA eller Sambandsstatane, Amerika er ein verdsdel.

Backup: Trygging, sikkerhetskopi, ryggdekking.

Boost: Kveik, ovkveik; kveikja, styrke.

Cash: Kontantar.

Connection: Samband.

Crewet: Mannskapet, besetninga.

Crazy: Sprøtt, vettlaust, vanvittig, spinn gali.

Date: Stemnemøte, rendez-vous.

Deal: Avtale, semje, handel.

Digg: Likande, ettertrakta, deilig, herlig.

Diskurs: Fellesoppfatningar, vidløftig drøfting.

Droppe: Utelata, blåsa i. Drop in: Å stikka innom.

Dypt (deeply): Ikkje «dypt fortvilet», men svært fortvila/orvønen.

Elske (love): Som regel lika, lika svært godt.

Europa: Ein verdsdel som når frå Island til Uralfjella. EU-området er EU-området, ikkje Europa.

Event: Begivenhet/tilskiping, hva skjer?

Fake news: Løgnhistorier/lygnsoger, oppdikta, fabrikert.

Fan: (Fanatisk/eldhuga) tilhengjar, Vålerengafus ...

Fast food: Snøggmat/hurtigmat.

Fuck: Blås ( i )...! Dra dit du veit!

Game changer: Vasskilje/vannskille, paradigmeskifte.

Guts: Tæl, sisu.

Hate: Som regel mislika, ikkje lika, vanvørda, svivørda.

Historisk: (Som regel) bemerkelsesverdig, verdt å hugsa, forvitneleg.

Hot, hottest: Ettertrakta, mest ettertrakta, i vinden, mest/svært etterspurt.

Implementere: Å setja i verk/laga noko til.

Keen: Ihuga/ivrig, huga (på)/lysten (på).

Kick: Få et kick: verta oppglødd, svært begeistra.

Leve (to live) er vorti synonymt med å bu for mange: De har levd i Italia.

Lighter: (Sigarett-)tenner, kveikjar.

Live: Direkte(overføring), i eigen person.

Lokasjon: Plassering, stad, kontor.

Narrativet: Fortellinga, framstillinga.

Oppleve (at) (om småtteri, av experience that?) Røyna, erfare, synast, meina.

Outlet: Utslipp/utslepp (salg/sal av ukurante varer)

Research: Gransking, undersøking, etterrøking, studiar (studier i marken).

Score: I samband med t.d. intelligensmåling: plassering, poeng.

Simpel: På norsk tyder ordet lusen, nederdrektig,utan daning, frekk.

Singel: Einsleg/enslig, einbue.

Sjekke: Undersøka, verifisera, granska, røkja etter.

Sjokk: Som regel overrasking, forskrekking, hugskaking.

Slash: Skråstrek.

Small talk: Småsnakk, småprating, røding (å røda), godsnakke.

Spotta tyder vanvørda på norsk (jfr. spitord, spytta), men yngre engelskinfiserte nordmenn kan få seg til å skriva. «To spot» kan på norsk bety «å få øye på» eller «å oppdage»..(Han ble spotta på Karl Johan). Det kan også referere til «å gjøre narr av» eller «å håne», men dette er en mer fersk betydning i norsk språk

Stressa: Oppøst, oppskjørta, plaga, utmødd.

Stråmann: Passiv mellommann som vert nytta serleg i pengesaker. For «å sette opp en stråmann» bør ein nytta: skinnuenighet, skinusemje, skindebatt, gje ein annan meiningar han ikkje har og lignande.

Takeaway, takeout: Hentemat.

Takle: Klare, meistra, orka.

Trend: Tendens, drag,d ragnad, tått, mote/mode.

Trunp-administrasjonen: Regjeringa i Sambandsstatane/USA.

Ultimate: Ypparste, aller beste, framifrå

Wow: Jøss, bravo

You name it - er legio

Preposisjonsbruk

For i staden for av: Alt skjer for en grunn: Det var ein grunn til at.

For i staden for til: Brevet er for Per.

Hvordan å: Korleis/hvordan/åssen (utan å).

Ned: Jakte ned for innhenta, fella. Stenge ned for gradvis stengja (av) .

Opp: Ende opp med, ende opp som. På norsk skal det berre vera enda med, enda som .

Opp for bort: Han gjekk bort til han, ikkje opp til han

Over i staden for framfor. Han velger kaffe over te.

På (on): Kommentere på meldinga: Kommentera meldinga.

Einskilde uttrykk

Det/du gjorde dagen min: Høgdepunktet på dagen, takk vere deg.

Det er peanøtter: Det er berre blåbær.

Frå toppen av hodet/mitt hode: Det eg kom på

Gå for: Stø, støtte

Gå viralt: Spreia seg ilfort/ ovsnøgt, som eld i turt gras.

Det suger (it sucks): Det er motbyande, treigt osb. Suga (til seg) på norsk tyder noko anna, jfr. Røykesug, syg til seg. .

Kaste under bussen: Ofra. Svika nokon. «Kasta til ulvane»,

Å være den større personen: Å lata det gå, heva seg over det eller venda andre kinnet til.

Jeg kan ikke få stressa dette godt nok: Understreka, kan ikkje få sagt dette tydeleg nok, kan ikkje få sagt dette mange nok gonger.

Å skrape et forslag: Forkasta, vanda, vraka eit framlegg.

Tenke at, tenke om: Meina, tru, synast, tykkja . Hva tenker du om det? Kva trur/synest du?

Twofaced: Å vera hyklersk, å tala med to tunger.

Trigge: Å gjera nokon sinna, setja noko(n) i gang, mana fram.

Se en lege: Du må gå til lækjaren.

Det var over toppen: Det var i overkant mykje, vel mykje.

Jeg vil være alene: Eg vil vera i fred.

Han drømte om å bli en fotballstjerne: Atrikkelen en skal bort.

I min bok: Etter mitt syn/slik eg ser det/etter mi vurdering.

Skutt og drept: Qusiling vart skoten på Akershus (ikkje skutt og drept). Vert nokon skoten, døyr han, elles vert ein skoten på og såra/skadeskoten.

De ristet på hodene sine/deres: Dei rista på hovudet.

I livene våre: I livet (til kvar einskild).

Seriøs for norsk oppriktig. Er du seriøs? På norsk tyder seriøs høgtidsam, jfr seriøs musikk.

Hun vitnet farens død: Var vitne til at/var til stades då ho såg at.

La oss kalle det en dag: Skal vi seia oss ferdige? La oss avslutta, ta kvelden.

Mellom en stein og et hardt sted: Millom barken og veden.

Take care. Vi talast/si ses snart eller ta godt vare på deg sjølv.

Ha en fin (nice) dag: Ha det bra, ha det fint, adjø,

Vi ses/sest (ikkje sjåast): På gjensyn.